6 misverstanden over machineveiligheid

Bij machineveiligheid komt meer kijken dan vaak wordt gedacht. Een CE-markering, ervaren medewerkers of een machine die al jarenlang zonder problemen wordt gebruikt, betekent bijvoorbeeld niet automatisch dat de veiligheid voldoende is geborgd. Verkeerde aannames kunnen ervoor zorgen dat risico’s over het hoofd worden gezien. Om machines veilig te kunnen gebruiken, is het belangrijk om te kijken naar de machine zelf én naar het gebruik, onderhoud, eventuele aanpassingen en de werkomgeving. In dit artikel zetten we zes veelvoorkomende misverstanden over machineveiligheid op een rij.

1. Een CE-markering betekent dat een machine altijd veilig is

Een CE-markering laat zien dat de fabrikant verklaart dat de machine bij het op de markt brengen aan de toepasselijke Europese eisen voldoet. Het is echter geen garantie dat een machine gedurende de volledige gebruiksduur automatisch veilig blijft. De situatie kan veranderen door slijtage, aanpassingen, een andere toepassing of de manier waarop de machine in de werkomgeving wordt gebruikt. De werkgever blijft verantwoordelijk voor een veilige arbeidsomgeving en veilig gebruik van arbeidsmiddelen. Een CE-markering ontslaat een werkgever dus niet van die verantwoordelijkheid. Wilt u meer weten over de eisen bij nieuwe machines? Bekijk dan de informatie over CE-markering voor machines.

2. Alleen nieuwe machines moeten veilig zijn

Ook oudere machines moeten veilig kunnen worden gebruikt. Voor een oudere machine kunnen andere producteisen gelden dan voor een nieuw exemplaar, maar dat betekent niet dat u veiligheidsrisico’s mag negeren. Als werkgever moet u ervoor zorgen dat arbeidsmiddelen die medewerkers gebruiken geschikt en voldoende veilig zijn. Het is daarom verstandig om oudere machines periodiek kritisch te bekijken. Zijn beveiligingen nog in orde? Zijn er door slijtage nieuwe risico’s ontstaan? En wordt de machine nog gebruikt zoals oorspronkelijk bedoeld? Leeftijd alleen bepaalt niet of een machine veilig is.

3. Na een aanpassing blijft de oorspronkelijke CE-markering altijd geldig

Machines worden in de praktijk regelmatig aangepast. Denk aan een andere besturing, nieuwe beveiliging, uitbreiding van de functionaliteit of het samenvoegen van meerdere machines tot één geheel. Het is een misverstand dat de oorspronkelijke CE-markering dan zonder meer voldoende blijft. Bij wijzigingen moet worden beoordeeld wat deze betekenen voor de veiligheid en welke wettelijke verplichtingen daaruit voortvloeien. Afhankelijk van de aard en omvang van de wijziging kan een nieuwe beoordeling noodzakelijk zijn. Laat daarom vooraf onderzoeken wat een aanpassing betekent voor de machineveiligheid.

4. Een noodstop maakt een onveilige machine veilig

Een noodstop is een belangrijke veiligheidsvoorziening, maar geen oplossing voor ieder risico. Het uitgangspunt bij veilig machineontwerp is dat risico’s waar mogelijk al in het ontwerp worden voorkomen of beperkt. Daarna kunnen technische beveiligingsmaatregelen worden toegepast. Pas voor restrisico’s komen bijvoorbeeld waarschuwingen en instructies in beeld. Een noodstop is bedoeld om in een noodsituatie in te grijpen. De voorziening mag daarom niet worden gebruikt als vervanging voor noodzakelijke afschermingen, beveiligingen of andere maatregelen.

5. Ervaren medewerkers hebben minder beveiliging nodig

Ervaring en goede instructies zijn belangrijk, maar ook een ervaren medewerker kan een fout maken of onverwacht met een gevaarlijke situatie te maken krijgen. Machineveiligheid mag daarom niet alleen afhankelijk zijn van kennis, oplettendheid of ervaring van de gebruiker. Bij het beoordelen van de veiligheid moet onder andere rekening worden gehouden met:

• het normale gebruik en redelijkerwijs voorzienbaar verkeerd gebruik
• mechanische, elektrische en andere mogelijke gevaren
• onderhoud, reiniging en het verhelpen van storingen
• de aanwezige afschermingen en veiligheidsvoorzieningen
• de werkomgeving en interactie met andere machines
• de instructies en kennis van medewerkers

Een goede risicobeoordeling brengt deze aspecten samen en maakt duidelijk welke maatregelen nodig zijn om risico’s voldoende te reduceren.

6. Machineveiligheid beoordeelt u maar één keer

Een machine kan bij ingebruikname veilig zijn en enkele jaren later toch nieuwe risico’s opleveren. Machines slijten, processen veranderen en onderdelen worden vervangen. Ook kunnen nieuwe producten, materialen of werkwijzen invloed hebben op de risico’s. Machineveiligheid is daarom geen eenmalige controle. Het is belangrijk om opnieuw naar de veiligheid te kijken wanneer daar aanleiding toe is, bijvoorbeeld na een wijziging, incident of verandering in het gebruik. Zo voorkomt u dat veiligheidsmaatregelen ongemerkt niet meer aansluiten op de praktijksituatie.

Machineveiligheid vraagt om blijvende aandacht

Veel misverstanden ontstaan doordat machineveiligheid wordt teruggebracht tot één onderdeel, zoals CE-markering, een noodstop of een instructie aan medewerkers. In werkelijkheid gaat het om het samenspel tussen de machine, de gebruiker, de werkomgeving en de geldende verplichtingen. Twijfelt u of uw machines voldoende veilig zijn of wilt u bestaande risico’s beter in kaart brengen? HMPA beschikt over jarenlange kennis en ervaring op het gebied van machine-, product- en arbeidsveiligheid en zoekt naar praktische, werkbare oplossingen. Neem contact op met HMPA om uw situatie te bespreken.