Alles wat u moet weten over ATEX-certificeringen en zonering

Werkt uw organisatie met brandbare stoffen, gassen, dampen, nevels of stofdeeltjes? Dan kan er sprake zijn van explosiegevaar. In dat geval krijgt u mogelijk te maken met ATEX. ATEX staat voor de Europese regelgeving rondom explosieve atmosferen. Deze regelgeving is bedoeld om medewerkers, installaties en werkomgevingen te beschermen tegen explosierisico’s. Voor bedrijven die werken in een omgeving waar explosiegevaar kan ontstaan, is het belangrijk om te weten welke eisen gelden. In dit artikel leggen we uit wat ATEX-certificering inhoudt, wat ATEX-zonering betekent en waar u in de praktijk rekening mee moet houden.

Wat is ATEX?

ATEX is afgeleid van de Franse term “Atmosphères Explosibles”. De regelgeving richt zich op plaatsen waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan. Zo’n atmosfeer ontstaat wanneer brandbare stoffen zich mengen met zuurstof en er vervolgens een ontstekingsbron aanwezig is. Denk aan vonken, hete oppervlakken, statische elektriciteit of mechanische wrijving. ATEX bestaat grofweg uit twee onderdelen. Het eerste deel gaat over arbeidsveiligheid en verplicht werkgevers om explosierisico’s te beoordelen en te beheersen. Het tweede deel gaat over apparatuur en beveiligingssystemen die worden gebruikt in explosiegevaarlijke omgevingen. Deze apparatuur moet geschikt zijn voor de zone waarin deze wordt toegepast.

Wat houdt een ATEX-certificering in?

Een ATEX-certificering geeft aan dat apparatuur of een beveiligingssysteem geschikt is voor gebruik in een explosiegevaarlijke omgeving. Denk bijvoorbeeld aan elektrische motoren, sensoren, schakelkasten, ventilatoren, pompen, verlichting en meetapparatuur. Niet elk product mag zomaar in een ATEX-zone worden gebruikt. Apparatuur moet voldoen aan de juiste veiligheidsklasse en moet zo zijn ontworpen dat de kans op ontsteking zo klein mogelijk is.

Bij ATEX-gecertificeerde apparatuur wordt onder andere gekeken naar de productgroep, categorie, beschermingswijze, temperatuurklasse en het type explosieve atmosfeer. Deze informatie staat vaak op het typeplaatje of in de technische documentatie. Voor bedrijven is het belangrijk om te controleren of de apparatuur past bij de vastgestelde zone en de aanwezige stoffen.

Wat is ATEX-zonering?

ATEX-zonering is het indelen van een werkomgeving op basis van explosierisico. Hierbij wordt gekeken naar de kans dat een explosieve atmosfeer aanwezig is en hoe lang deze kan blijven bestaan. Voor gas, damp of nevel worden zones 0, 1 en 2 gebruikt. Voor brandbaar stof zijn dit zones 20, 21 en 22:

• >Zone 0 en zone 20 zijn de zwaarste zones. Hier is een explosieve atmosfeer voortdurend, langdurig of vaak aanwezig
• In zone 1 en zone 21 kan explosiegevaar tijdens normaal gebruik af en toe voorkomen
• In zone 2 en zone 22 is dit risico normaal gesproken niet aanwezig, maar kan het kortstondig ontstaan bij een storing of afwijking

Een goede zonering is belangrijk, omdat deze bepaalt welke apparatuur, beveiligingsmaatregelen en werkinstructies nodig zijn. Een verkeerde zonering kan leiden tot onveilige situaties, ongeschikte apparatuur of onnodig hoge kosten.

Het belang van een explosieveiligheidsdocument

Wanneer er sprake is van explosierisico, moet u als werkgever kunnen aantonen dat de risico’s zijn beoordeeld en dat passende maatregelen zijn genomen. Dit wordt vastgelegd in een explosieveiligheidsdocument. Hierin staan onder andere de aanwezige stoffen, de mogelijke ontstekingsbronnen, de zone-indeling, de gekozen maatregelen en de afspraken voor veilig werken. Het explosieveiligheidsdocument is geen eenmalig document. Verandert uw proces, gebruikt u andere stoffen of plaatst u nieuwe apparatuur? Dan kan dit invloed hebben op de explosierisico’s en moet het document worden aangepast.

Waar moet u in de praktijk op letten?

Een veilige ATEX-omgeving begint met inzicht. Breng eerst in kaart welke brandbare stoffen aanwezig zijn en onder welke omstandigheden deze een explosieve atmosfeer kunnen vormen. Kijk vervolgens naar de installatie, ventilatie, reiniging, opslag, onderhoud en het gedrag van medewerkers. Daarnaast is het belangrijk om apparatuur zorgvuldig te selecteren. Controleer of machines, componenten en beveiligingssystemen geschikt zijn voor de juiste ATEX-zone. Let daarbij niet alleen op nieuwe apparatuur, maar ook op bestaande installaties, aanpassingen en samengestelde machines. Juist bij wijzigingen kan onduidelijkheid ontstaan over CE-markering, ATEX-certificering en technische documentatie.

ATEX vraagt om een deskundige beoordeling

ATEX-certificering en zonering vragen om technische kennis en een zorgvuldige aanpak. Een praktische beoordeling voorkomt dat risico’s worden onderschat of dat er maatregelen worden genomen die niet aansluiten op de werkelijke situatie. HMPA adviseert bedrijven over CE-markeringen, machineveiligheid en ATEX-vraagstukken. Wilt u weten of uw machines, installaties of apparatuur geschikt zijn voor gebruik in een explosiegevaarlijke omgeving? Dan helpt HMPA u graag met deskundig advies, beoordeling van documentatie en praktische ondersteuning bij ATEX-certificering en zonering.